Burgerleven in oorlogstijd

De Werkgroep De Dames en Heren van Toen probeert tijdens allerlei evenementen het burgerleven tijdens de wereldoorlogen uit te beelden. Op deze manier hopen wij bij de één herkenning op te roepen en voor de ander het leven van toen tastbaar te maken. Van onze geschiedenis kunnen we een hoop leren en daarom vinden wij het belangrijk om hier regelmatig bij stil te staan, ofwel deze geschiedenis "levend" uit te beelden.

Voor een overzicht van onze evenementen van de afgelopen jaren, zie het fotoalbum >>

Burgers tijdens de Tweede Wereldoorlog

Stap even helemaal terug in de tijd

Tijdens verschillende evenementen zullen wij een ruimte helemaal omtoveren tot huiskamer uit de jaren 40. Kinderen zullen o.a. leren wat een grammofoon is en hoe men vroeger schreef. Sta niet raar te kijken als er plotseling een inval wordt gedaan door de Duitsers. Wij burgers willen namelijk nog wel eens in verzet komen en als de Duitsers dan een vermoeden hebben, komen ze controleren of wij geen verboden goederen in huis hebben.

 

Maandag, wasdag

Ook na het uitbreken van de oorlog moest natuurlijk het huishouden wel gewoon gedaan worden. En hoewel de middelen tijdens de oorlog steeds schaarser werden, kon de huisvrouw, zeker in de beginjaren van  de oorlog, nog op redelijk normale manier haar huishouden runnen. En later in de oorlog kon de huisvrouw wel weer goede tips uit bijvoorbeeld de Libelle halen om van “niets iets” te maken. Wasmachines waren in die tijd nog niet zo vanzelfsprekend als nu en dus werd er nog vaak met wastobbe en wasbord flink geboend om de was weer stralend schoon te krijgen.    

Ook wij zullen ons schort voordoen en met een wasbord in de hand en wat Sunlight zeep in de wastobbe ons wasje weer stralend schoonmaken.

 

Even fijn ontspannen

Ook tijdens de vreselijke oorlogsjaren was er tijd voor ontspanning. En hoe kun je nu beter ontspannen dan de buitenlucht opzoeken, je picknickplaid uit te spreiden en te genieten van het zonnetje. In de beginjaren van de oorlog nog met een redelijk gevulde picknickmand, aan het eind van de oorlog met een boterham met tevredenheid. En de grammofoon mag natuurlijk niet ontbreken!!

En toen was er toch eindelijk de Bevrijding!


In de herfst van 1944 werd het zuidelijke deel van Nederland, beneden de grote rivieren, reeds bevrijd. Door het mislukken van Operatie Market Garden moest noordelijk Nederland nog een Hongerwinter wachten tot ook zij in de lente van 1945 de Bevrijder kon omhelzen! Bevrijdingen verliepen vaak volgens een vast patroon. Het schieten en oorlogsgeweld kwam naderbij, vervolgens een verkenner of een dorpsgenoot die beweerde de bevrijders te hebben gezien. Uiteindelijk arriveerden na enkele uren gespannen wachten de geallieerden en werden stormachtig onthaald door de bevolking. Duitsers capituleerden of trokken zich terug terwijl verzetsstrijders en onderduikers te voorschijn kwamen. "Foute" Nederlanders werden gevangengezet en beschimpt door de bevolking. De geallieerden brachten sigaretten en chocola mee en deelden dit uit. In die bevrijdingsdagen vielen nog doden door verdwaalde kogels, zelfs van vreugdeschoten (Wikipedia).


Tijdens verschillende evenementen, zullen wij feestvieren, zingen en dansen, want Nederland is VRIJ, EINDELIJK VRIJ!!!!!!

 "Foute Nederlanders"

De Bevrijding was niet voor alle Nederlanders even welkom. Ook de meer controversiele onderwerpen gaan wij niet uit de weg. De zogenaamde "moffenhoer" wordt kaalgeknipt en de NSBer wordt opgepakt door onze jongens van de BS. 

 

De Zingende Dames

Tijdens de picknick, in het cafe of gewoon gezellig op straat; gezongen moet er worden! Van Bei mir bist du schein tot Wie heeft er suiker in de erwtensoep gedaan?, verscheidene fijne meezingers passeren de revue. 

Het Nederlandse verzet

Eigenlijk al direct na de bezetting van Nederland hebben mensen zich ingezet om en vijand in zijn handelen te hinderen. Dit bestond uit bijvoorbeeld het verspreiden van illegale krantjes, het saboteren van verbindingen en telefoonlijnen, het opblazen van spoorlijnen en het stelen van voedselbonnen voor onderduikers. Hoewel de represaille-maatregelen van de Duitsers steeds zwaarder werden, hebben vele dappere burgers tot het einde van de oorlog hun voet stijf gehouden en geweigerd zich klakkeloos aan de regels van de Bezetter te houden.

Op tactische en bijna “onzichtbare” manieren zullen wij tijdens evenementen de acties van deze moedige strijders tot leven brengen. 

Burgers tijdens de eerste wereldoorlog 

Een geweldloze strijd

“..eerst als in alle landen de vrouwen in ‘s lands
vergaderzalen meespreken, zullen oorlogen, als wij nu
beleven, tot het verledene gaan behooren.” (Aletta Jacobs, september 1914)

Hoewel in de wereld een gewapende strijd werd geleverd tussen verschillende landen, voerden enkele moedige vrouwen, met hier en daar ook mannen, een geweldloze strijd voor de vrede en het vrouwen-kiesrecht. In Nederland werd deze strijd o.a. gevoerd door "de Vereeniging voor Vrouwen Kiesrecht" (VvVK), opgericht op 5 februari 1894.

Tijdens verschillende evenementen zullen wij de geweldloze strijd van o.a. Aletta Jacobs weer tot leven brengen. In lange rok, lange jas en met een hoed op het hoofd, versierd met sjerpen en pamfletten tonen wij ons net zo moedig als de dames van toen en komen wij op voor vrede en gelijke rechten. Om onze medestrijdsters op de hoogte te houden, moeten wij natuurlijk brieven schrijven. Dit doen wij met kroontjespen en inkt en de liefhebber is van harte uitgenodigd om deze ouderwetse manier van schrijven eens (of weer) uit te proberen!

Belgische vluchtelingen en Den Doodendraad

Hoewel Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal was en van echte gevechten geen sprake was, hebben Nederlanders die aan de grens van België woonden zeker wel de gevolgen van de oorlog ondervonden.

Zo heeft Nederland duizenden Belgische vluchtelingen moeten onderbrengen in kampen. Om deze stroom vluchtelingen tegen te gaan, hebben de Duitsers toen de Draad des Doods, de fil electrique, een elektrische versperring geplaatst. Dit deden ze ook om te voorkomen dat Belgische jongemannen massaal hun vaderland zouden ontvluchten om zich via Engeland aan te sluiten bij de geallieerde troepen aan het front. Daarnaast moest ‘Den Doodendraad’ de smokkel van allerlei goederen vanuit het neutrale Nederland in de kiem drukken. „Er was in bezet gebied een groot gebrek aan levensmiddelen maar vooral ook aan petroleum. Daar was voor smokkelaars een fortuin mee te verdienen“. Vele burgers hebben door deze Doodendraad, al smokkelend of al vluchtend, op afschuwelijke wijze het leven gelaten. 

Contact

Lijkt het je leuk om een keertje met onze groep mee te doen en een klein beetje te voelen hoe de dames en heren van toen leefden? Wil je meestrijden voor het vrouwenkiesrecht en opkomen voor de vrede? Of wil je ons meehelpen bij het hinderen van de bezetter en zorgen dat de was weer schoon aan de lijn hangt?

Voor meer informatie:

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Heeft u graag dat wij deelnemen aan uw evenement? Ook dan kunt u contact opnemen via dit email-adres.

Koninklijke Marechaussee/Korps Politietroepen
In het najaar van 2004 is er binnen de VHM begonnen met het opzetten van de gelegenheidsgroep “ Koninklijke Marechaussee” als aanvulling op de groep Nederland Paraat 1939-1940.

De geschiedenis
Naast de politie in de steden en de veldwachters die op het platteland dienst deden, bleek er in Nederland na het vertrek van de Fransen, behoefte te bestaan aan een centraal aangestuurd bereden politiekorps. Men wilde dit korps een militaire structuur geven.

 

Op 26 oktober 1814 wordt door Koning Willem I een besluit getekend tot oprichting van een “Corps de Marechaussée”. Als model voor dit korps staat de Franse “gendarmerie.” In de tekst van het eerste artikel van het besluit krijgt de Marechaussee de opdracht: ‘Er zal worden opgericht een ‘Corps de Marechaussée’, bestemd om de orde te handhaven, de uitvoering der wetten te verzekeren en te waken voor de veiligheid der grenzen en grote wegen.’ De Marechaussee wordt belast met het verrichten van politiediensten ten behoeve van de krijgsmacht. Daarnaast fungeert de Marechaussee als orgaan van de Rijkspolitie. In 1908 wijst Koningin Wilhelmina ook de beveiligingstaak van het Koninklijk Huis toe aan de Marechaussee.

Tijdens de mobilisatieperiode van 1914 - 1918 bestaat de taak van de Marechaussee tijdelijk uit politietoezicht over het gemobiliseerde Nederlandse leger. De Koninklijke Marechaussee vervult rijkspolitiediensten, een situatie die tot in 1940 zou voortduren.

Naast de KMar bestond het Korps Politietroepen. Dit korps, tot 1935 onder de Inspectie van de KMar en na 1935 onder een eigen Inspectie werkend, was bedoeld voor de militaire grensbewaking. Bewapend met karabijn, pistool M.25, klewang en uitgerust met rijwielen, zware mitrailleurs en pantserafweerkanonnen geleek zij eerder op een infanterie-eenheid. Het K.Ptr. trad op in een grijs landmachtuniform zonder biezen, zoals de cavalerie. 

Op 5 juli 1940 verloor de Marechaussee het predikaat ‘Koninklijke’.
Op last van de Duitse bezetter gaat de Marechaussee op in de burgerpolitie, waarmee zij tevens de militaire status verliest. De Rijksveldwacht en Gemeenteveldwacht worden opgeheven en ondergebracht bij de Marechaussee waardoor buiten de steden één Rijkspolitiekorps ontstaat onder de naam Marechaussee.
Buiten Nederland echter blijft de naam Koninklijke Marechaussee wel voortbestaan. Zo’n tweehonderd marechaussees weten ons land na de capitulatie te verlaten en voegen zich bij de Regering in London waar zij onder meer de beveiliging van de Koninklijke familie in Engeland verzorgt. Daarnaast treden veel marechaussees in dienst van de in 1941 opgerichte brigade “Prinses Irene”. Anderen kiezen voor een opleiding tot commando en worden ingedeeld bij “No10 (I.A.) Commando”. Bovendien is een aantal marechaussees tijdens de oorlog boven Nederland gedropt als geheimagent.

De groep Koninklijke Marechaussee (Brigade KMar)
De groep is ontstaan uit de wens bij evenementen van het Nederlands veldgrijs ook de Marechaussee te kunnen tonen. Dit is door een paar VHM-leden opgepakt en resulteerde in een gelegenheidsgroep. Dat houdt in dat de groep bestaat uit deelnemers die hun hoofdactiviteit bij een andere groep hebben liggen. Sinds 2011 is de groep een zelfstandige groep en niet langer een gelegenheidsformatie.

Net als bij andere groepen van de VHM ligt de standaard hoog. Dat houdt in dat de historische waarheid zo goed mogelijk wordt benaderd. Daar met name de KMar nog steeds herkenbaar bestaat  kunnen geen grote concessies gedaan worden!

De groep treedt op als 'voeters' 1939-1940. De Marechaussee is gekleed in de broek beredenen echter zonder lederen zolder. Zij draagt beenkappen, de jas met opstaande kraag en natuurlijk de herkenbare nestels. Op het hoofd wordt de blauwe kepie gedragen. Het zwartlederen goed met pistooltas, tas magazijnen en donkerblauw pistoolkoord en natuurlijk de klewang completeert het geheel bijna!  De exercitie met de klewang wordt door de wachtmeester onderwezen.

Evenementen waar de groep bij aanwezig is geweest de laatste jaren zijn:
- defilé te Wageningen op 5 mei;
- veteranendag Koninklijke Marechaussee eind september;
- Open Monumentenweekeinde fort Vechten.
- 'Buren in Kaarslicht', gebruikelijk het laatste weekeinde voor Kerst.

Verdere ambities zijn het kunnen presenteren als militaire politie tijdens de politionele acties (N. O.-Indië) en als Marechaussee in de jaren vijftig: de veldtenue ruwe stof. Dit ligt nu nog in de toekomst.

Geïnteresseerd? 

Jan Bruggink