Dames en Heren van Toen - Burgerleven in oorlogstijd

De Werkgroep De Dames en Heren van Toen probeert tijdens allerlei evenementen het
burgerleven tijdens de wereldoorlogen uit te beelden. Op deze manier hopen wij bij de
één herkenning op te roepen en voor de ander het leven van toen tastbaar te maken.
Van onze geschiedenis kunnen we een hoop leren en daarom vinden wij het belangrijk om
hier regelmatig bij stil te staan, ofwel deze geschiedenis "levend" uit te beelden.

Een geweldloze strijd

“..eerst als in alle landen de vrouwen in ‘s lands
vergaderzalen meespreken, zullen oorlogen, als wij nu
beleven, tot het verledene gaan behooren.” (Aletta Jacobs, september 1914)

Hoewel in de wereld een gewapende strijd werd geleverd tussen verschillende landen, voerden enkele moedige vrouwen, met hier en daar ook mannen, een geweldloze strijd voor de vrede en het vrouwen-kiesrecht. In Nederland werd deze strijd o.a. gevoerd door "de Vereeniging voor Vrouwen Kiesrecht" (VvVK), opgericht op 5 februari 1894.

Tijdens verschillende evenementen zullen zij de geweldloze strijd van o.a. Aletta Jacobs weer tot leven brengen. In lange rok, lange jas en met een hoed op het hoofd, versierd met sjerpen en pamfletten tonen wij ons net zo moedig als de dames van toen en komen wij op voor vrede en gelijke rechten.

Wij hebben ons reeds tijdens verscheidene evenementen dapper getoond.

Den Doodendraad

Hoewel Nederland  tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal was en van echte gevechten geen sprake was, hebben Nederlanders die aan de grens van België woonden zeker wel de gevolgen van de oorlog ondervonden. De Duitsers hadden hier namelijk de Draad des Doods, de fil electrique, een elektrische versperring geplaatst om het grensverkeer onder controle te houden. Ten eerste om te voorkomen dat Belgische jongemannen massaal hun vaderland zouden ontvluchten om zich via Engeland aan te sluiten bij de geallieerde troepen aan het front. Tegelijkertijd moest ‘Den Doodendraad’ de smokkel van allerlei goederen vanuit het neutrale Nederland in de kiem drukken. „Er was in bezet gebied een groot gebrek aan levensmiddelen maar vooral ook aan petroleum. Daar was voor smokkelaars een fortuin mee te verdienen“. Vele burgers hebben door deze Doodendraad, al smokkelend of al vluchtend, op afschuwelijke wijze het leven gelaten.

Burgers tijdens de Tweede Wereldoorlog

Het Nederlandse verzet

Eigenlijk al direct na de bezetting van Nederland hebben mensen zich ingezet om en vijand in zijn handelen te hinderen. Dit bestond uit bijvoorbeeld het verspreiden van illegale krantjes, het saboteren van verbindingen en telefoonlijnen, het opblazen van spoorlijnen en het stelen van voedselbonnen voor onderduikers. Hoewel de represaille-maatregelen van de Duitsers steeds zwaarder werden, hebben vele dappere burgers tot het einde van de oorlog hun voet stijf gehouden en geweigerd zich klakkeloos aan de regels van de Bezetter te houden.

Op tactische en bijna “onzichtbare” manieren zullen wij tijdens evenementen de acties van deze moedige strijders tot leven brengen.

Maandag, wasdag

Ook na het uitbreken van de oorlog moest natuurlijk het huishouden wel gewoon gedaan worden. En hoewel de middelen tijdens de oorlog steeds schaarser werden, kon de huisvrouw, zeker in de beginjaren van  de oorlog, nog op redelijk normale manier haar huishouden runnen. En later in de oorlog kon de huisvrouw wel weer goede tips uit bijvoorbeeld de Libelle halen om van “niets iets” te maken. Wasmachines waren in die tijd nog niet zo vanzelfsprekend als nu en dus werd er nog vaak met wastobbe en wasbord flink geboend om de was weer stralend schoon te krijgen.
    
    “Er is bijna geen textiel denkbaar, die niet van tijd tot tijd voor een reinigingsbeurt in aanmerking komt. U begint altijd met het wasgoed te sorteren en wel in witte was, bonte was en wol en fijn goed, en iedere groep wast u apart. U dient goed te weten, dat u droog vuil goed nooit direct in kokend of heet water mag doen, want dan branden vuil en vlekken in het goed. Voor de grote witte was bestaan verschillende wasmethoden. Men kan b.v. de was koken, broeien, een wasmachine gebruiken en men kan zelfs de zogenaamde floddermethode toepassen, waarbij de was slechts door een koud sopje wordt gehaald. Met het koken van de was wordt het wasmiddel het beste benut, omdat door het aan de kook brengen de grootste blekende werking wordt verkregen.” (uit 'Vraagbaak voor de vrouw' nr 12)

Ook wij zullen ons schort voordoen en met een wasbord in de hand en wat Sunlight zeep in de wastobbe ons wasje weer stralend schoonmaken.

Woensdag gehaktdag – vrijdag visdag

En als de was dan te drogen hangt, moet moeder er natuurlijk wel voor zorgen dat het eten op tafel komt. Soms vers, soms wat minder vers. Zeker in de laatste jaren van de oorlog werd er van de huisvrouw grote vindingrijkheid verwacht om met weinig middelen toch nog een voedzame maaltijd op tafel te zetten.

Recept voor gehaktloze gehaktballen:
200 gram oud bruin brood, 1 ui en een paar paddenstoeltjes (mits beschikbaar), 1 ei, wat zout, soya, een paar lepels kokende melk, fijngesneden peterselie en prei (minstens 1), boter of olie om in te bakken.
Smoor de geraspte uit en de prei in zo weinig mogelijk boter gaar. Meng de paddenstoeltjes door de ui. Maak het brood (zonder korst) heel fijn. Meng alle ingrediënten dooreen tot een smakelijke en goed samenhangende massa. Kneed het gehakt fijn, zodat het één geheel wordt. Maak er een grote bal of verschillende kleinere van. Bak het gehakt totdat het bruin en van binnen goed heet is. Maak de jus af met wat tomatenpuree of met melkvellen, die even moeten meebakken, en verder met water of wat bouillon. Laat het broodgehakt niet stoven, want het neemt vele jus op en dan is er niet voldoende over voor de aardappelen. 

Een ritje maken

Gezellig een eindje rijden en daarna ergens picknicken in de zon; in de beginperiode van de oorlog was dit nog wel mogelijk. Later was er echter nog amper aan benzine te komen en dus werden er allerlei constructies verzonnen om zich toch maar te kunnen blijven verplaatsen in de geliefde auto.  Maar wie mocht er eigenlijk rijden?

“Zolang er mannen zijn die humoristische bladen uitgeven, zullen er ook mopjes zijn over vrouwen achter het stuur. Het beste is om hartelijk mee te lachen. Met behulp van statistieken, die overigens een heel andere taal spreken, kan men deze mopjes toch niet bestrijden.
Vindt uw man het niet nodig, dat u leert autorijden? Er zijn verschillende goede argumenten die u dan naar voren kunt brengen. Het is een geruststelling voor hem dat u hem in geval van nood kunt halen, naar de dokter kunt brengen enz. Een tweede argument is dat u veel rustiger naast een bestuurder zit wanneer u zelf kunt rijden en zodoende een beter gevoeld hebt voor het wegverkeer. Een derde argument ( dat u overgiens voorzichtig moet hanteren) is dat hij op een gezellig avondje wèl iets kan drinken, omdat u de wagen op de terugweg kunt besturen. Vanzelfsprekend legt dat u de verplichting op om zelf geen sterke drank te gebruiken, maar dat is de opoffering ten volle waard.” (uit 'Vraagbaak voor de vrouw' nr 1)

En toen was er toch eindelijk de Bevrijding!

In de herfst van 1944 werd het zuidelijke deel van Nederland, beneden de grote rivieren, reeds bevrijd. Door het mislukken van Operatie Market Garden moest noordelijk Nederland nog een Hongerwinter wachten tot ook zij in de lente van 1945 de Bevrijder kon omhelzen! Bevrijdingen verliepen vaak volgens een vast patroon. Het schieten en oorlogsgeweld kwam naderbij, vervolgens een verkenner of een dorpsgenoot die beweerde de bevrijders te hebben gezien. Uiteindelijk arriveerden na enkele uren gespannen wachten de geallieerden en werden stormachtig onthaald door de bevolking. Duitsers capituleerden of trokken zich terug terwijl verzetsstrijders en onderduikers te voorschijn kwamen. "Foute" Nederlanders werden gevangengezet en beschimpt door de bevolking. De geallieerden brachten sigaretten en chocola mee en deelden dit uit. In die bevrijdingsdagen vielen nog doden door verdwaalde kogels, zelfs van vreugdeschoten (Wikipedia).

Tijdens het Open Monumenten weekend 2008 op Fort Vechten hebben wij, na enkele angstige momenten, uiteindelijk toch onze Canadese Bevrijders kunnen begroeten. Ook tijdens andere evenementen, waaronder Bevrijdingsdag in Wageningen, zullen wij feestvieren, zingen en dansen, want Nederland is VRIJ, EINDELIJK VRIJ!!!!!!

Onze evenementen

17 april Bevrijdingsfestival Apeldoorn (WO2)

23-25 april Herdenking Eerste Wereldoorlog Zonnebeke (WO1)

1-7 mei Bevrijdingsfestival Zelhem (WO2)

22 mei Bevrijd Goeree (WO2)

13 juni Fort Edam (WO1)

8 augustus Fort Edam (WO2)

11-12 september Fort Vechten, Open Monumentenweekend (WO2)

25-26 september LPLG-weekend

Contact

Lijkt het je leuk om een keertje met onze groep mee te doen en een klein beetje te voelen hoe de dames en heren van toen leefden? Wil je meestrijden voor het vrouwenkiesrecht en opkomen voor de vrede? Of wil je ons meehelpen bij het hinderen van de bezetter en zorgen dat er 's avonds weer een voedzame maaltijd op tafel staat?

Voor meer informatie:

Maaike Böcker.

E-mail: Dit e-mailadres is beveiligd tegen spambots, u heeft JavaScript nodig om het te kunnen bekijken

Heeft u graag dat wij deelnemen aan uw evenement? Ook dan kunt u contact opnemen met bovengenoemde.